#

HISTORIE VAN GRES

Steengoed of Gres (Duits: Steinzeug; Engels: Stoneware) is een keramisch materiaal dat gemaakt is van een kleisoort die tegen hoge temperaturen bestand is. De eigenschappen van gres zitten tussen die van aardewerk en porselein in. Het wordt gebakken bij 1150 tot 1350ºC, waarbij het versintert, waardoor het niet poreus is en ondoordringbaar wordt voor de meeste vloeistoffen. Het is ook goed bestand tegen zuren. Reeds in de 13e eeuw werd in het gebied rondom Keulen gres, ook wel steengoed genoemd, geproduceerd. Vanaf de 14e eeuw werd dit 'Keuls aardewerk', vooral bekend door de Keulse pot. Gres kan van een zoutglazuur worden voorzien. Door zijn grote slijtvastheid is gres ook een bijzonder geschikt materiaal voor vloertegels, traptreden en vensterbanktegels.

GRES ALS RIOOLBUIS

Gres wordt al meer dan 100 jaar gebruikt om rioolbuizen van te maken. Riolering moet bestand zijn tegen een hoge zuurgraad, en daar kan gres goed aan voldoen. Het heeft een grote duurzaamheid en is vormvast. Door het brosse karakter van het materiaal heeft het echter een beperkte weerstand tegen mechanische belastingen. In Limburg zitten vanouds veel fabrikanten van gresbuizen, zoals bij Tegelen, Belfeld, Beesel en Swalmen.

Bron; Link; www.hethuisvanoranje.nl/24%20Oranje-Nassau%20Keramiek/Middleframe.html

In de tweede helft van de negentiende eeuw werd ‘gewoon’ aardewerk en gres meer en meer gebruikt als materiaal voor rioleringen. George Jennings ontwikkelde in 1854 aarden buizen met losse moffen. De irma Henry Doulton & Co in Londen bracht rioolbuizen op de markt die bestonden uit twee helften. Doordat de bovenste ‘schaal’ er afgenomen kon worden was het betrekkelijk eenvoudig om latere aansluitingen te realiseren. In 1902 werden de gresbuizen voor het eerst machinaal geperst. Tot die tijd werden ze volgens de aloude draaischijfmethode geproduceerd, het waren als het ware hoge potten zonder bodem. De buizen hadden een lengte tot één meter. Tot 1969 adverteerde de Nederlandse Gresbuizen Industrie uit Belfeld hiermee.

Na die tijd kwamen ook buizen met een lengte van 1,25 meter en 1,50 meter op de markt om de concurrentie-positie ten opzichte van de sterk oprukkende pvc-buizen te versterken. In 1971 introduceerde men de kraagloze gresbuis. De verbindingen werden gevormd door moffen van pvc met afdichtingskoord. Deze constructie kon trekkracht opnemen. De fabriek in Belfeld en Janssen-Willemse Greswarenfabriek te Reuver leverden dit soort buizen. In hetzelfde jaar presenteerde de Nederlandse Vereniging van Gresbuizenfabrikanten de snelkoppeling. In de kragen was een afdichtings- profiel bevestigd van synthetisch rubber. Sinds 1974 worden de in Nederland geproduceerde gresbuizen alleen nog maar geëxporteerd. Het zwaartepunt van de productie van de Nederlandse fabrieken kwam te liggen op het maken van onder andere splijttegels. Rond 1980 kwam er toch weer belangstelling voor de buizen. Teeuwen in Tegelen en Hepworth Nederlandse Gres Industrie in Belfeld waren toen de fabrikanten.

Overzicht van het ontstaan van EuroCeramic BV (Nederland)

  • 1909 vereniging van de drie buizenproducenten Houben en Steegh uit Belfeld, Canoy uit Tegelen en de Terracotta-Industrie uit Deventer, naar NV Nederlandse Gresbuizen Industrie Belfeld (N.G.I.)
  • 1955 overname door Verenigde Bedrijven Bredero.
  • 1975 overname door Hepworth Building Products. De naam wordt gewijzigd in Hepworth-NGI BV.
  • 1993 naam wordt gewijzigd in EuroCeramic BV. 
  • 2005 overname door Wavin. EuroCeramic GmbH (Duitsland)
  • 1976 gestart als Keramik-Rohr Vertriebs- und Beratungs- GmbH, Düsseldorf, een pure verkooporganisatie voor de in Belfeld, Reuver en Engeland geproduceerde buizen.
  • Hepworth Building Products
  • 1993/1994 naam wordt gewijzigd in EuroCeramic Steinzeugrohre GmbH en verhuizing naar Viersen.
  • 1858 Oprichting van Hepworth Iron Company Limited.
  • 1868 Eerste testen met klei voor de productie van dakpannen.
  • 1920 Contract met de postbedrijven voor ondergrondse kabelbuizen.
  • Einde 1950 aankoop van bedrijven in de Midlands en Noord Engeland, toetreding tot de rioleringsmarkt.
  • 1960 Invoering van HepSeal, de eerste gresbuizen met fabrieksmatig aangebrachte dichtingen.
  • 1966 Invoering van het HepSleve rioleringssysteem, kraagloze gresbuizen met polipropyleen koppeling. Oprichting van Bartol Plastic Limited.
  • 1981 Invoering van het SuperSleve systeem, een verdere ontwikkeling van HepSleve.
  • 1983 - 1986 technische prijzen voor voortreffelijke productontwikkeling.
  • 1984 Toekenning van de "Queens Award for Technical Achievement".
  • 1988 Fusie van Hepworth Iron Company Limited en Bartol Plastic Limited, oprichting van Hepworth Building Products.
  • 1998 Verdeling van Hepworth Building Products in drie divisies, riolering, sanitair en beton.
  • Sinds maart 2005 behoort Hepworth Building Products tot de Wavin groep.

Bron; Link; www.euroceramic.nl/bedrijf/historie.html

Gres is duurzamer dan beton. In het verleden deden lekkende koppelingen ontwerpers uitzien naar beton en PVC. Volgens de fabrikant (Euroceramic) is gres nu in het voordeel omdat:

  • Door afkoppeling wordt het rioolwater steeds agressiever. Beton kan hier niet tegen, gres wel. Bij aanleg werd verwacht dat betonnen riolen een levensduur van 60-80 jaar zouden hebben. Ze blijken nu vaak na 30 jaar zo aangetast dat ze vervangen moeten worden.
  • Rioolwater lost cement op en maakt daarmee betonnen rioolpijpen poreus waardoor het water in de bodem sijpelt
  • Gresbuizen zijn lichter in gewicht. Daardoor zakken ze minder door en blijft het verval langer in stand en blijven verbindingen beter zitten.
  • De door Euroceramic ontworpen steekmof tussen gresbuis en put van polymeerbeton blijft tot een hoek van 10 graden dicht terwijl dat bij beton op beton niet verder gaat dan 3 graden. Dat betekent dat er minder snel lekkage optreedt bij verzakking.

Nog een voorbeeld van een gres producent, link; www.keramo-steinzeug.com/CMS/upload/Report_0107_Nl_def_4425.pdf

VOORBEELD VAN HEDENMDAAGSE TOEPASSING

De riolering in de Annastraat in Utrecht is vervangen door rioolbuizen van Gres. Gresbuizen zijn gemaakt van gebakken klei die is afgewerkt met een keiharde glazuurlaag. Daardoor zijn ze veel beter bestand tegen chemische aantasting. Ze zijn ook gladder waardoor er minder slib in achterblijft en er nauwelijks slijtage optreedt als gevolg van uitschuring. Een buis dus, die de komende 200 jaar ligt en waaraan minder onderhoud gepleegd hoeft te worden.

De stadsingenieurs kozen voor deze in aanschaf iets duurdere buis, omdat de Annastraat in het historische centrum van de stad ligt. Daar wil je zo min mogelijk graven in verband met de overlast en de kans op schade. Verder past het gebruik van deze superbuizen precies in de duurzame beheerstrategie van IBU-Stadsingenieurs. De Annastraat is het eerste maar zeker niet het laatste project waar deze Vlaamse buizen gebruikt zullen worden.

Naar aanleding van het artikel over de Rozendaalselaan en de vondst van de gresbuissluiter, deed de redactie onderzoek naar de bekende bruine gresbuizen. Daarbij kwam de redactie via een advertentie op Marktplaats in contact met een verzamelaar van gresbuizen. Deze bood de buizen, op moment van schrijven, aan op internet via Marktplaats. De redactie bracht een bezoek aan deze particulier en maakt het volgende fotoverslag.

Bron; Link; www.utrecht.nl/smartsite.dws

GRES ERFGOED BIJ EEN PARTICULIER

 

In de jaren 80 heeft deze particulier de buizen, een enorm diverse voorraad, van een bouwmaterialen handelaar gekocht. Deze stopte met zijn werkzaamheden en moest de boel kwijt. Op deze manier is wel een zeer grote hoeveelheid gres gered van de container. De buizen waren nooit gebruikt en geven een mooi beeld van de diverse, ooit zo veelvuldig gebruikte, soorten gresbuizen.

VOORBEELDEN VAN GRESBUIZEN

ONGEGLAZUURD GRES

Bron; Foto's redactie V.C. d.d. 17 mei 2011, foto 1, afm. 53x 18x 14 cm, foto 2/3, afm. 32x (9,5x) 6 cm. Geen verdere gegevens op buizen. Met dank aan de familie Granneman.

ONDERHOUDSSLUITERS/ KLEPPEN