#

STRAATVERLICHTING VELP

De aanleilding voor het maken van dit artikel was het vervangen van 3100 straatlantaarns in de de Gemeente Rheden in 2012. Oude vertrouwde, meer dan 40 jaar oude straatlantaarns worden vervangen. Rheden vervangt in één jaar tijd de helft van de traditionele straatverlichting door led. Hierbij gaat het om 3100 lantaarns. De schaalgrootte in combinatie met de korte doorlooptijd maakt dit (op dit moment) tot een uniek project in Nederland. De strategische samenwerking tussen drie marktpartijen (ZIUT, Indal en Sapa) en de gemeente maakt het mogelijk om binnen een jaar tijd dit project af te ronden. Ondanks een energiebezuiniging van 70% per lantaarn geven ze twee maal zoveel licht.

 

Bron; Foto's Gemeente Rheden.

DE HISTORIE

In de 16e eeuw werd in enkele Nederlandse steden de eerste openbare kaarsverlichting, in de vorm van kaarsverlichting, ingevoerd. Hiervoor was aanwezige straatverlichting voornamelijk afkomstig van particuliere initiatieven. Een eeuw later, in 1663, bedacht de Amsterdamse uitvinder Jan van der Heyden, ook bekend van de slangenbrandspuit, een olielantaarn met een afgesloten reservoir waaruit de olie niet weg kon lopen. Deze olielantaarn was snel erg succesvol, waardoor deze als openbare verlichting in veel steden werd toegepast. Door de wens om deze overal te kunnen plaatsen, vond Van der Heyden de eerste lantaarnpaal uit. 

Aan het eind van de 18e eeuw werkten Jan Pieter Minckeleers, Philippe Lebon en William Murdoch onafhankelijk van elkaar aan een lamp die op gas kon branden in plaats van petroleum, wat tot dan toe naast kaarsen de belangrijkste vorm van verlichting was. Maar al deze lampen moesten elke avond één voor één door een lantaarnopsteker worden aangestoken. Het was vele malen goedkoper dan olie en gemakkelijker in één keer aan te steken. In het begin was er nog veel publieke weerstand tegen deze, veel goedkopere, manier van openbare verlichting. Ook het aanleggen van gasleidingen kwam in Nederland relatief laat op gang, waardoor Amsterdam in 1847 de eerste stad was met openbare verlichting op basis van gas.

Met de komst van elektriciteit was het niet meer dan een schakelaar omzetten; een revolutionaire ontwikkeling. In 1881 was Godalming in Engeland de eerste Europese stad met elektrische straatverlichting. Op het continent volgden in 1882 Neurenberg en in 1884 Timi┼čoara in Oostenrijk-Hongarije (thans Roemenië). De eerste Nederlandse plaats met elektrische straatverlichting was in 1886 Nijmegen en in België was dat in 1887 Borgerhout. [3] Amsterdam liet in 1916 elektrische straatverlichting aanleggen door de in de stad woonachtige Belgische vluchtelingen als werkverschaffingsobject.

Later gingen veel steden over op tijdsschakelaars: per wijk gingen de lichten automatisch aan of uit. Tegenwoordig wordt gedetecteerd of er voldoende daglicht is: bij het invallen van de schemering bij slecht zicht gaan de lichten aan, als er weer voldoende licht is, worden de lampen gedoofd. 

Bron; nl.wikipedia.org/wiki/Straatverlichting

VELP

   

Bron; Ansichtkaarten archief V.C.

De bovenstaande kaarten laten lantaarns zien van rond 1900 aan de Hoofdstraat, Zutphensestraatweg en Arnhemsestraatweg. De lantaarn op de gekleurde kaart lijkt weer een iets ander model te zijn met een koperen kap. Het gaat hier nog om gaslantaarns. Wat de redactie tot nu toe op oude afbeeldingen aantreft is verlichting rond de Hoofdstraat, Rozendaalselaan, Arnhemse- en Zutphensestraatweg. Iets jongere afbeeldingen laten straatverlichting zien in de buurt van het Villapark en bij het station. In de Statiosnstraat straat overigens een zeer fraaie lantaarn! De overige straten zullen vrij donker geweest zijn! Vanaf de jaren 50 werd straatverlichting steeds meer een noodzakelijke nutsvoorziening.

 

 

NA 1945

 

Bron; Ansichtkaarten archief V.C.

Bovenstaande foto laat een jaren 40/ 50 lantaarn zien aan de Hoofdstraat. Deze zullen rodn de jaren 60 vervangen zijn voor de huidige lantaarns. Deze zullen dus in 2012 vervangen worden.

  

Bron; Foto's archief V.C., Rozendaalselaan. Situatie voor 2012 en na de renovatie van de straat. De gemeente kiest blijkbaar steeds meer voor diversiteit in lantaarns bij verschillende straten.

     

Bro; Foto's redactie V.C., 20 aug. 2012, afb. 1, Hoofdstraat rond 1900, foto 2 en 3, straat Schaapsdrift Overbeek, foto 4, 21 aug., de vergelijking oude lantaarn en nieuwe lantaarns.
   

   

 Bron; Foto's redactie V.C., 22 aug. 2012,  foto's, straat Schaapsdrift Overbeek.

Oude vertrouwde, meer dan 40 jaar oude straatlantaarns worden vervangen. Rheden vervangt in één jaar tijd de helft van de traditionele straatverlichting door led. Hierbij ging het om 3100 lantaarns. Nu zijn er toch weer 1000 bijgekomen om te vervangen, aldus een van de werknemers die met de vervanging bezig waren. Hij was een van de 25 man die met de vervanging in heel de gemeente bezig is. De palen stammen uit 1963 en wegen zo'n 60/ 70 kilo. De kappen waren bij sommigen ooit al een keer vervangen. De kappen gaan de schredder in. De palen gaan naar het oud ijzer en het retourbedrag wordt weer door de gemeente gebruikt voor . . . ? Museum Velp heeft een van de lichtkappen nu in haar collectie. In de lichtmast zitten op een paneeltje nog twee porseleine zekeringen. Fraai om te zien. De redactie bedankt de werknemers van ZIUT.

 

 

Bron; Foto's redactie V.C., 23 aug. 2012,  foto 1, Wildbaan, foto 2, alle metalen kapjes van de lantaarns, foto 3 en 4, zekeringenkastje in de paal, oud en nieuw.

MEI 2013

Laatste oude straatverlichting ook vervangen aan de Zutphensestraatweg door het bedrijf Speer uit Naarden, www.speerfacilitair.nl/home.html in o.a. straatverlichting.

   

JUNI 2013

Straatverlichting Hoofdstraat krijgt een facelift! Naast dat de lampen nu meer uniformiteit krijgen, er waren 3 verschillende soorten lantaarns, zijn deze lampen ook weer meer energiezuinig! De redactie sprak de vriendelijke medewerkers van Osinga BV. De oudste van de verwijderde lantaarns dateerde van 1960, de jongste van rond 1990. In totaal werden ongeveer 25 lantaarns vervangen. Ernstige roestvorming van het ondergrondse gedeelte van de paal kan voor het knakken van de paal zorgen! De roest was ook wel behoorlijk aanwezig bij de verwijderde palen. De lantaarns gaan voorlopig naar de opslag van de gemeentewerf. Het bedrijf, www.osingabv.nl/, had tot 05.00 uur 's ochtends de tijd om de klus te klaren. Hierna werd de Hoofdstraat weer opgesteld.

 

 

Op 22 juni was een deel van de nieuwe Hoofdstraat verlichting aan. Van de Ommershofselaan tot aan de Parkstraat. Van de Emmastraat tot aan het oude Postkantoor was het nog donker.