#

DE NIEUWSTRAAT

Fantastisch verhaal van een lezer van de V.C., de heer W. Zweers. Oud bewoner van de Nieuwstraat. Het roept een beetje de sfeer op van de serie (ondanks de gebeurtenissen van de 1940- 1945); Toen was geluk heel gewoon.

De naam Nieuwstraat is eigenlijk niet meer geldig, want de Nieuwstraat werd de nieuwe naam voor de Kromme Elleboog en deze naamgeving gebeurde al vóór 1885. Dat is dus meer dan eeuw geleden! De Nieuwstraat loopt vanaf de Emmastraat naar het westen en buigt dan om naar het zuiden. Voor de Nieuwestraat naar het zuiden ombuigt staat rechts het dienstencentrum De Elleboog, waarin ook een muziekschool is gevestigd. De Nieuwstraat is één van de oudere straten in het centrum van Velp en heeft een diverse bebouwing met oud- en nieuwbouwhuizen. De Nieuwstraat wordt ook Kromme Elleboog genoemd. De naam wordt bewaard in de naam van het dienstencentrum. Vanaf dit gebouw De Elleboog loopt de Nieuwstraat naar het zuiden, waar de straat uitkomt op de Oranjestraat.

Bron; Link; www.absolutefacts.nl/gelderland/velp/straat/nieuwstr.htm

'

Bron; Link; www.bing.com/maps/

VERHALEN UIT DE NIEUWSTRAAT 

Onderstaand verhaal met bijbehorende foto's verkreeg de redactie van de heer W, Zweers. Het is een uitgebreid verhaal van de Nieuwstraat het leven en haar bewoners in de periode 1940- 1965. Een zeer boeiend verhaal waarvoor hartelijk dank! Aan de vormgeving van het stuk moet nog gewerkt worden, dit volgt.

De Nieuwstraat was mijn domein van 1941 tot ongeveer 1964. Vanaf 1941 veranderde er al veel maar dat hadden we als kinderen niet zo in de gaten. Vanaf 1960 werden veranderingen steeds meer merkbaar, dat wil zeggen steeds meer mensen verhuisden. En op een gegeven moment was je zelf ook verdwenen en was je familie en anderen ook verhuisd en is die straat niets meer dan een herinnering. Alles wat bij die straat hoorde was verdwenen.  Je kwam er niet voor iets terug, je liep er slechts doorheen. Want een straat dat zijn niet slechts de huizen, maar vooral de mensen die daarin op een bepaalde wijze samen wonen.  En zo kennen verschillende groepen hun “eigen” Nieuwstraat. Helaas bestaan ervan de Nieuwstraat geen ansichtkaarten. 

De straat zag er qua bewoning en bebouwing ongeveer zo uit. (1940 tot ongeveer 1960) De huizen in de Nieuwstraat. Over het algemeen van het type wat we nu twee onder één kap zouden noemen. Maar de nok van die kap stond vaak dwars op de straat. Vanaf de Emmastraat links was een stoep die op de hoek, voorbij Zweers de bakker ophield; er waren dus nog veel voortuintjes (aan de linkerkant richting Oranjestraat). Rechts was een stukje stoep vanaf Holtjer (uitrit Wijlhuizen) tot en met Bos (pleintje Bisschop Staalschool). Er waren in de huizen geen douches en ook niet overal wastafels. Bij ons op nummer 19 werd gewassen in de keuken. Met drie broers slapen op één slaapkamer. De straat is qua woningen weinig veranderd. Alleen de kosterswoning en het woningenblok van Bakker Zweers zijn vervangen door andere woningen, gebouwen. Bakker Zweers was toen de eerste en de enigste met (een zelf aangelegde) douche. Daar werd door verschillende mensen veel gebruik van gemaakt. Badhuis Zweers. De Nieuwstraat was een kleine straat met 26 woningen, 1 schoolgebouw en dus ook 26 gezinnen. Volgens H. Kerkkamp ontstaan in 1878. Elleboog om de kerk, die alles domineert. Straatje had een katholieke uitstraling maar dat lag meer aan de kerk en de bijbehorende gebouwen dan aan het geloof van de bewoners. Veel kleine zelfstandigen: 3 schoenmakers. In de beginjaren vijftig zelfs vier; vier aannemers; één bakker; één huisschilder. Tot ongeveer 1948 een loodgieter, Peters. Garagebedrijf Hendriks & Zeuner tot ongeveer 1955, daarna werkplaats W. Wijlhuizen (vrachtwagen onderdelen). Een slager, Dijkstra woonde op de hoek van de Nieuwstraat Emmastraat maar kadastraal formeel in de Emmastraat.

INDELING VAN DE STRAAT VANAF DE ORANJESTRAAT EN PER HUISNUMMER WAT TRIVIA

Jansen (eigenlijk Oranjestraat) beëdigd makelaar en taxateur en handelaar in en opkoper van tweede hands goederen. Er werd af en toe wel eens een veiling gehouden. Kinderen: Annie, Lien, Maja en Jan, hield in de oorlog een varken?

(21)Ter Hoeven drukker bij ter Hoeven in de Emmastraat. Eigenaar van dubbele woning 21 en 19. Dochter: Jenny

(19) Miesyerus postbode (Piet de Post). Mijn geboortehuis Hans (1937) Piet (Perry) (1941 en Rob (1945) Blauwe maandag een hond: Frits. En twee sierduiven. Frits

(17) Bölte, (Bernhard) timmerman, aannemer, maakte veel markiezen voor winkels. Verder vooral timmerman. Bijnaam De Kiep, tante Nelly (Moeke) Bölte, Ton, Riek, Diny, Riet, Doortje, Harry, Gerard, Ad, Ben (1936 0f 1937). Hond Tommy. Later een herdershond Edy van Gerard Bölte. Eigenaar percelen 17 en 15.

(15) Nijenhuis (Jozef), “tante”Dora, schoenmaker tot ongeveer 1960 dan Oranjestraat. Jan (1940, Ria(1941), Gerda (1944), Tiny(1946) en Sjef (1948). Vanaf 1960 (Johannes, Jut) Tacke van nummer 11.

(13) Tacke (Theo, Teet) timmerman aannemer en Mina Tacke. Lijda, Henk, Ada, Betsy en Willy Tacke. Hond Tommy. Tot ongeveer 1956? Daarna Donkervoort. Met kinderen Henk, Jozef en Hannes. 's Zomers op de Kermis en 's-winters dekens verkopen van uit een oude Chevrolet.

(11) Tacke (Jut) smidsknecht, kachelsmid. Henk , Betsie , Tonny, Annie, Joop (Mous, bijnaam), Doortje. Vanaf ongeveer 1960 naar nummer 15. Op 11 dan Bart en Riet van Gein, geen kinderen. Gezicht vanuit de kerktoren op het pand van Zweers ongeveer 1955.

(9) Oma Zweers- Vrijheid. Opa? Bakker in ruste. Pietje Kroes. Eén of ander neefje dat er vaak was. Woonden die altijd al in het “laatste”gedeelte van dat huis? Vanaf midden jaren vijftig stond het huis leeg want Oma was naar Rhederhof in Worth Rheden verhuisd. Opa Zweers bezorgde (voor mijn tijd) het brood nog met paard en wagen. Foto onder.

( 7) Zweers (Willy en Klazien) bakker, klein winkeltje. Wim (1942), Janny (1944) en Hans.(1947) Bok Menno. Lindebomen voor de winkel met daarin nog de ring voor vastmaken van het paard.

   

Brood werd bezorgd per motorbakfiets (Gazelle met JLO?). Later per bestelwagen Opel Rekord. Foto's boven.

Foto boven; Gezicht vanuit de kerktoren op het pand van Zweers.

(5) Tot 1945 van Dommelen. Daarna Opa en Oma Bos, vader en moeder van Henk Bos van nummer 6. Opa was bouwvakker in ruste. ‘s- Zaterdags kwamen zijn dochter en schoonzoon (fam. Jager) met hun kinderen Arendje en Bea op visite. Het kleine kamertje zag dan blauw van de sigarenrook.

(3) Jeronimus schoenmaker in een woning die bij RK Parochie hoorde. Voormalig zusterhuis van de zusters Franciskanessen die de kraamzorg en de gezinsverzorging regelden. Wim (1937)en Dick (1940) , Henny (1945?). Wim was door een ongeluk in 1945 met een cordietkoordje aan de rechterhand enige vingers kwijtgeraakt. Jeronimus verhuisde omstreeks 1954 naar de Bergweg. Daarna Krabbenborg, koster bij de RK kerk met twee kinderen Henk en Willy. De woning is in de jaren 60 gesloopt. De bakkerswinkel met een bakkersknecht, Adriaan Vrijheid, en (later)”Oma” Zweers-Vrijheid, met dochter Annie. De nieuwe bestelwagen met Hans Zweers

EVEN NUMMERS

(1) Pastorie. Pastoor Schaars Sita de huishoudster en een aantal kapelaans. Later Pastoor Jansen. Tussen 1 en 3 het zogenaamde blauwe zaaltje en enige garages, voormalige ruimtes om brandspuiten op te bergen. In één van die boxen stond de Citroën Traction Avant van Dijkstra de slager. Toen eigendom van de parochie, heel vroeger was er behalve de brandspuiten ook een politiebureau(tje). Later omgebouwd als dependence voor kleuterschool of meisjesschool. Aan de overzijde in tegenovergestelde richting.

(2) Tap ? Weet ik niets van.

(2a) Eerst Portengen. Daarna Friso huisschilder, vanaf ongeveer begin 1950. Voor die tijd drukkerij van Thiele? Er waren twee kinderen in huis: Corry en Mia Oudkerk (Achter Friso was de loods van Wijlhuizen met uitgang op de Nieuwstraat, kruidenier aan de Emmastraat. In deze loods werden pinda’s en koffie gebrand)

(2b) Holtjer aannemer. (Dochter Nelly geboren begin jaren dertig? En zoon Ritzer) Hond Teddy Tot ongeveer 1960. Daarna Mekking. Weet ik niets van af.

(2c) Kleine, geen kinderen. Beroep …. bij Thomassen? Gemeenteraadslid voor de PvdA.

(4) Schimmel (Leen) arbeider Enka? Kinderen Alie, Herman, Roel ….., ….., ?

(6) Bos (Henk), bouwvakker getrouwd met Annie (Zweers), Dinie(1940?), Frida (1944?) overleden door auto ongeluk, Hetty (1945 ). Hond (Keeshond) Loekie

(6a) Vrijheid (Adriaan) aannemer. Hond (terrier)?

(6b) Bisschop Staal school hoofd de Kale ten Berge; onderwijzers o.a. Oubaas Bolle Jansen, Nauta, onderwijzeres juffrouw van Megen (?). Voor de speelplaats van de Bisschop Staalschool was een open ruimte met aan de straatkant lindebomen. Op het schoolplein stond een plataan. Op de open ruimte had vroeger, naar zeggen, een woning gestaan. Was speelplaatsje. Later bij het schoolterrein getrokken, zie foto.

(8) Gerritsen Ties Beroep Kok? Martien naar Brazilië, Gonnie, Rommie, Chris (1937)en Elly. (1941). Duivenmelker. Was berucht vanwege het (vermeende) kapotsnijden van ballen die in zijn (moes) tuin kwamen.

(10) Blauw schoenmaker ex NSB-er, vanaf 1955? Nanny en andere (oudere) kinderen? Voor die tijd kantoor en magazijn Brinkman & Germeraad, daarvoor woning en werkplaats loodgieter Peters.

(12) Scheepmaker (vertaler AKZO) geen kinderen. Huis Scheepmaker en Blauw was tot 1948?, werkplaats en woning van Peters de loodgieter en later magazijn Brinkman & Germeraad

(14) Zeuner arbeider Enka, Ans en Marijke.Tot 1946 Vleming. Deze laatste is verhuisd naar Arnhem Johan de Wittlaan.

(16) Hendriks (autoreparatiebedrijf Hendriks en Zeuner gespecialiseerd in onderhoud van Citroëns; deze Zeuner woonde op de Daalhuizerweg.) Hendriks: kleine kinderen? Rond 1955 naar de Geitenkamp. Later vanaf ongeveer 1955 de eigenaar W. Wijlhuizen ex- NSB-er geen kinderen?. Werkplaats en handel in vrachtauto onderdelen (dump).

(18) Peters slagersknecht bij Rood. Tante Jo (Johanna). Zuster van Jozef Nijenhuis van nummer 15. Kreeg de Solex cadeau bij het 25 jarig jubileum bij slagerij Rood. Het huis is destijds aangekocht voor een bedrag van 5000 gulden. Wiesje, Gonnie,Wielie (1941), Paul (1945) en Leo (?). Hond: Roosje (pinchertje) Duivenmelker. Oude vader was nog een tijdje in huis (Vatje Peters).

(20) Boerboom arbeider bij de Meteoor, tante Boeien had een cyperse kat. Zoon Herman getrouwd met Diny Bölte

(22) Werkplaats van Jolink (Gerrit) de schoenmaker. Schoenmakerij kadastraal in de Nieuwstraat. Geen kinderen. Kanaries en een volière. Huis en schoenenwinkel aan de Oranjestraat. Verkocht alleen herenschoenen. Rookte WillemII sigaren. Subliem, 10 sigaren voor f 1,60. Boven de winkel woonden de drie dames Jolink waarvan één nog met een zeer ouderwets hoorapparaat.

In de Nieuwstraat waren er volgens mijn herinnering weinig katten. Wel hielden sommigen mensen konijnen of kippen. Wat sociologie van de koude grond: spreiding tot minus (4 jaar) leeftijdsgenoten hetgeen niet zeggen wil dat iedereen met elkaar speelde plus leeftijdsgenoten (ongeveer plus vier jaar) Veel kinderen beneden de vier jaar bezochten de Gerardus Majellaschool of ze nu katholiek waren of niet.

NIEUWSTRAAT EN DE OORLOG

Uit een kaart uit 1940 blijkt dat toen ook al een mogelijke evacuatie geregeld was. Deze heeft echter nooit plaats gevonden. Ons (ik was er nog niet) evacuatieadres was Enkweg 14. Evacuatie aankondiging. Aan de oorlogstijd heb ik niet veel herinneringen. Wel wat aan het laatste oorlogsjaar, toen was ik bijna vier. Er is nog een Rode Kruis identiteitskaartje van mij. Mijn oudste broer had er ook één. Alle kinderen moeten zo een kaartje om hun nek gehad hebben. Deze identiteitskaartjes werden in december 1943 beschikbaar gesteld. Dit hield waarschijnlijk verband met de veranderende oorlogssituatie een mogelijk af te kondigen evacuering. En er raakten door incidenten met artillerie- en vliegtuigbeschietingen wel meer kinderen gewond en zoek (?).

Foto's onder; Dokumenten onder; Evacuatie aankondiging en Rode Kruis kaartjes.


 
 

Ik heb een vage herinnering aan Duitse soldaten in het Petrus Canisiushuis (Oranjestraat annex van de Gerardus Majellaschool). Er waren dekkingsgaten bij de omheining gegraven. En die zelfde soldaten hadden een waarnemingspost in de toren van de kerk. De veldtelefoonverbinding lag naast ons huis. Ik herinner me nog vagelijk een (lichte) paniek bij mijn moeder. De kinderen zouden spelenderwijs de verbinding wel eens stuk kunnen maken. Maar de militairen hebben de draden toch verlegd. Overigens bleek mij veel later dat het geen Duitsers maar Russen, Mongolen waren in Duitse dienst. Alle bewoners van de Nieuwstraat hebben ook nog evacué’s uit Arnhem moeten huisvesten in september 1944. Wij hadden een zekere familie van der Molen in huis. Of die herinnering betrouwbaar is? Volgens mij hadden ze (onder meer) ook een jongetje Pim. De Bisschop Staal school diende ook voor opvang van evacué’s en niet alleen voor evacué’s uit Arnhem maar ook voor Limburgers. Na de oorlog is hierover weinig meer gesproken. Die periode heeft dan ook maar kort geduurd.

Een vage herinnering ook aan de beschietingen van begin 1945: samen met vader en moeder en broer achter de kachel. Of aan de inslag van de V I in de Oranjestraat, maart 1945: angstig gevoel, harde klap en alle ruiten vlogen de kamer in. Een bloempotje met paars crèpepapier door de kamer. We sliepen toen al met de zijn allen (vier) in de huiskamer vanwege de bombardementen en beschietingen. We hebben ook een inslag gehad in de bijkeuken. Door het platte dak en de tuindeur in de tuin. Het projectiel moet tot op de dag van vandaag er nog liggen, hij was namelijk niet meer te vinden. Ook bij Peters was een rookgranaat door het dak geslagen, ook zonder ernstige consequenties. Later karton voor de ramen met kleine ronde uitsparingen waarin kleine stukken glas verwerkt waren. Weer later wederopbouw glas (kassenglas). Een vage herinnering aan de kelder van Bölte waar gescholen werd tijdens de beschietingen. En dan vagelijk ook de bevrijding met veel rood wit blauw en oranje en de Tommies die lekkers uitdeelden. En het is normaal dat je als bijna vierjarige niet alleen in het feestgedruis kon meekomen. Kort na de oorlog waren lege geweerhulzen in als speeltuig. We hadden dozen vol. Deze waren hier en daar nog wel te vinden. Ook waren de granaatscherven fascinerend: mooi glimmend met scherpe kanten. Overigens was soldaatje spelen ook toen een favoriet spel. En er waren nogal wat uitrustingstukken zoals patroontassen en helmen. We kregen ook klompen en een overall. De Nieuwstraat had aan de woningen geen noemenswaardige oorlogschade opgelopen, alleen glasschade, losse of verdwenen dakpannen en wat kleine inslagen van granaatscherven. Wel was er een slachtoffer van de artilleriebeschietingen. Van Dommelen die op nummer 5 woonde (naast Zweers) was niet op tijd binnen toen de beschietingen weer begonnen. En dat is hem noodlottig geworden.

Verder had de oorlog alleen maar in de buurt veel fijne speelplekken achtergelaten. Aan de Oranjestraat, het terrein waarop de huizen gestaan hadden werd de V I genoemd. Ook heeft daar nog jarenlang het omhulsel van de V I straalmotor gelegen. Ook stond achter op het terrein van Zwart (garage) een kapotgeschoten, Duitse, militaire bestelwagen. Of op de Heuvel waarbij veel griezelverhalen over de oude villa verteld werden. Toen de villa gesloopt werd viel het gebrek aan griezeligheid eigenlijk erg tegen. Verder was het terrein een ontmoetingsplek om te kunnen voetballen. En voor de kermis, die jaarlijks, en voor circussen die af en toe langs kwamen.

ONDERDUIKERS IN DE NIEUWSTRAAT

In een niet gebruikt gedeelte van het pand van Zweers was een zogenaamde Geheime Kamer (Geka) ingericht. Hier zaten Willy Zweers en Jes Kakerke (Ome Jes) ondergedoken. Geka van de Zweka ( Zweers en Kakerke). Vonden we als kinderen best spannend.

Foto boven; Kinderen uit de Nieuwstraat waarschijnlijk zo rond 1941 of 1942. Bovenste rij: Henk en Lijda Tacke; Derde rij: links Doortje Tacke; Tweede rij: links Hans Miesyerus, Tweede van links Benny Bölte; vierde van links Timo Vleming Benny Bölte, Doortje Bölte en Hans Miesyerus op de stoep voor de pastorie (juli 1941). Op de achtergrond de bergruimtes en het blauwe zaaltje.

Foto boven; Benny Bölte, Doortje Bölte en Hans Miesyerus op de stoep voor de pastorie (juli 1941. Het soort hekwerk was ook geplaatst bij de Fredericusschool en ook de Gerardus Majellaschool.

Wat losse belevenissen. Rampen sight seeing 1946. Met de bus (kippenhok, omgebouwde Dodge vrachtwagen) met vader en moeder en enkele leden van de familie Bölte naar Arnhem. De tramrails lagen er nog, die zijn pas in 1948 weggehaald. Ook nog op het pas aangelegde Airborne Kerkhof geweest. Eerst naar Insula Dei. Voor pasjes? Dan door Arnhem naar Oosterbeek. De gedenknaald stond er geloof ik al. Maar bij de gedenknaald was een enorme schroothoop van oude kanonnen. Er stond zelfs een oude tank. Blijven staan in 1945.

HET DAGELIJKS LEVEN IN DE NIEUWSTRAAT

In 1946 naar de kleuterschool, de Gerardus Majellaschool. Weet hier niet veel meer van. Een paar losse namen: Siepie Mosterman (Tuinstraat), Niek(ie) Lammers (later weer tegengekomen op de ULO), Wielie Peters, Koen Binnendijk, Joop van Amersfoort, Henk Huisman, Eef Wicherts, jongens van Budel, Johnny Gerritsen, Freddy Willemsen, Ria Nijenhuis, Jan Duci. Op de klassefoto kan weet ik alleen nog Wielie Peters ( en mezelf) te vinden.

 

Foto's boven; klassenfoto en een stukje uit een schoolschrift van 1949. 

Zelfs de naam van de zuster weet ik niet meer. Gerardus Majella Kleuterschool 1946 Vanaf 1947: Lagere School aan de Jan Luykenstraat (Vondelstraat) van 8.45 – 11.45 en van 14.00 – 16.00 uur. Woensdagmiddag en zaterdagmiddag vrij. Tussen de middag at iedereen warm. Er waren nauwelijks of geen werkende moeders, wel meewerkende moeders bij de winkeliers en zo. ’s Avonds brood eten, om zes uur. Na 1945 geen zomertijd meer. Zomers tot acht of negen uur buitenspelen. De leerlingen (jongens) van de Bisschop Staalschool trokken vier keer per dag door de straat (woensdag en zaterdag twee keer). Altijd het luiden van de klokken van de kerk: ’s Ochtends om 7 uur werd de klok geluid, evenals om 12 uur ’s middags en om 7 uur ’s avonds. ’s Zondags voor de hoogmis en om 11 uur het “kleine klokje”. En natuurlijk bij bruiloften (meerstemmig) en bij begrafenissen (enkelstemmig). En de torenklok sloeg ook nog de uren en de kwartieren, zij het wat zachter. ’s Zomers de Tour de France. Op de hoek bij Zweers, bij Opa Bos werd naar de radio geluisterd en commentaar gegeven. Ook ’s avonds kwamen ouderen daar bij elkaar om bij te praten. Stoelen op straat. Op zondag ook wel naar het voetbal. Dan gingen de kinderen mee naar Gelria. Gelria speelde in de tweede klasse KNVB i.t.t. V.V.O. die in de derde speelde.

Aan Tractions Avant geen gebrek in de Nieuwstraat. Bij de garage Hendriks & Zeuner waren er altijd wel vier, vijf aanwezig. Een apart geval was een ivoor zwarte Citroën cabriolet, met back seat en rode lederen bekleding. Deze auto was door de Duitsers achtergelaten gespoten in de typisch Duitse camouflage kleuren. De auto stond in een hoekje van de garage van Hendriks en Zeuner en is gerestaureerd bij Aan het Vuur in Arnhem. Dit type auto was toen ook al zeer zeldzaam.

AANLEG VAN DE RIOLERING, ONGEVEER 1953

Een voor de kinderen ingrijpende gebeurtenis was de aanleg van riolering in een groot aantal straten. Veel straten gingen op de schop. Ook de Nieuwstraat. Alhoewel er wel een dragline en een vrachtwagen met kraan waren, was het toch hoofdzakelijk handwerk met de schop, de bats. Wij kinderen hielpen graag mee. Opa Bos werd nog ingehuurd om rioolputten te metselen. En ook de Heuvel lag vol met grote rioleringsbuizen. Over deze buizen werden behendigheidsrondjes gelopen. Er waren verschillende trajecten. Na de rioleringswerklui kwamen de stratenmakers. Dolf de Visboer. Trok elke middag met zijn viskar van de Emmastraat waar hij stond tussen schoenwinkel Theunissen en juwelier Aalbers (nu…..?), door de Nieuwstraat om bij Café Aarts (Oranjestraat) een paar borreltjes te nemen. Het Café aan de Oranjestraat was van J.Aartsen en de melkboer heette ook Martha Aartsen, overigens geen directe familie van elkaar.

DE BEZORGENDE MIDDENSTANDERS, AMBULANTE HANDEL

De bakkers mochten niet voor 10 uur uitventen. Elke bakker had nog zijn eigen klanten door het gehele dorp. Zweers bediende zijn klanten in de Nieuwstraat altijd vòòr 10 uur. Vaak was dit een klusje voor de kinderen. Gezinnen in de Nieuwstraat werd door verschillende bakkers bediend. De melkboer kwam iedere dag. Hier was sprake van melkwijken. Eerst Jansen ( met een onooglijk winkeltje in de Oranjestraat, voormalige sigarenwinkel van “Jopie” Gerritsen (later Emmastraat). Jansen was door de V 1 uitgebombardeerd. Jansen had een bakfiets met daarop ijzeren kratten met flessen en minsten twee melkbussen met kranen voor losse melk. Aan huis werd die melk afgeleverd en afgemeten met een maatschep en in een melkkoker gedaan. Later was het Lodeweegs met een handkar en later met de mechanische hond. Er kwamen in de Nieuwstraat verschillende groenteboeren. Een van hen was Valen uit de Kerkallee met zijn Tempo driewieler vrachtautootje. Vele andere groenteboeren hadden nog een paard en wagen. Jannes de Petroleumboer. Wekelijks kwam Jannes ( een klein krom manneke) met een handwagen met daarop een vat Caltex met daarin 100 liter petroleum. Er werd door veel mensen nog gebruik gemaakt van een petroleumstel. Dus moest de voorraad regelmatig aangevuld worden. Ook als je niet thuis was werden de blikken bijgevuld en werd een andere keer afgerekend. “s Zomers kwamen verkopers langs om sperciebonen te verkopen. Wij hadden ook uit eigen moestuin. Vrijwel iedereen weckte toen nog. Het afhalen van de bonen was een vervelend karweitje. Want er leek geen einde aan te komen. Gedeelde smart is halve smart: want vrijwel al je leeftijdsgenoten werden aan het werk gezet. Ook kwamen incidenteel wel aardappelhandelaren langs met de vraag of je een mud of meer aardappels wou kopen. Je kreeg dan eerst een proefmaaltje. Het huisvuil werd wekelijks opgehaald door Willemse met paard en wagen. Pas rond 1953 kregen we te maken met een gemeentelijke reinigingsdienst, die met vuilniswagens die je aan de buitenkant bedienen kon (DAF), die twee keer per week het vuil , in metalen vuilnisemmer, ophaalden. Ook kwam regelmatig een schilleboer langs. Ook met paard en wagen. Onregelmatig kwam ook de “lompenjood” langs om vodden, oud papier en oude metalen op te kopen. Het bedragje was meestal voor de kinderen bestemd. Voor de kerst hingen er altijd konijnenvellen aan de bakfiets. Meestal werd gebruik gemaakt van een bakfiets met een bel.

DE PONNYWAGEN VAN GROENEVELD (foto onder)

’s Zomers iedere zondagmorgen was die paraat. Voor een dubbeltje (?) een rondrit. De ponny heette Nelly. Groeneveld was van joodse afkomst. Velpse Harmonie. Eén keer per jaar kwam de muziek door de straat en wel op Koninginnedag 30 april. Na de gebruikelijke rondgang van de muziek was de Nieuwstraat het laatste stukje voor dat de Harmonie aanlegde bij café Aarts in de Oranjestraat. ‘s – Middags was de Harmonie dan weer aanwezig op het Ossendal voor het vogelschieten. Er moest op die dagen heel wat worden afgespeeld en afgedronken. Bij het overlijden van Peters de loodgieter was er de Harmonie met omfloerst vaandel en treurmuziek.

SPELEN

Zomers op de zomeravonden spelletjes: verstoppertje of busverkloppertje; bal spelletjes: voetballen, stand en schipper mag ik overvaren, O wat is het donker in de bossen…. Knikkeren. Alles seizoensgebonden. Of landkapertje met een oud zakmes. Ook hutten bouwen (kuilen), oorlogje spelen, hoepelen met een oude fietsvelg, liefst met oude buiten band en rennen rond de kerk. En verder verveelde je je natuurlijk ook wel eens stierlijk. Uit een schoolschrift van 1949 In 1948 was bij de jongens Slijkhuis populair. Deze had een medaille gewonnen bij de olympische spelen in Londen.

Wim Slijkhuis, de tweede loper op de foto, Amsterdam, 22-05-1952, Olympische Dag.

Dus met een rugnummer rondjes rond de kerk lopen. Ook vissen vangen met een zelf gemaakt schepnetje in de beek (stekelbaarsjes) of salamanders in het Velpse Broek.

Wim en Hans Zweers (foto rechts) met de door hun vader gemaakte bolide.     Zondagmiddagen ook vaak de bossen in. Rond oude jaar een carbidbus(je) afschieten. Verder ’s winters veel lezen. Per week twee boeken uit de bibliotheek. Een leesboek en een “studieboek”. De bibliotheek was eerst in het kantoor van de gasfabriek. Later in een lokaal van de school aan de Tramstraat. En soms spelletjes doen: “mens erger je niet” en “ganzebord” en varianten ((Laf en flink tijdens Hinkepink). Nog schaken geleerd van Zweers. Behalve dat ik nog weet hoe de stukken verzet moeten worden is dat nooit wat geworden. En van alles sparen: postzegels en sigarenbandjes. Kauwgumplaatjes: Vogels, Wielrenners, Filmsterren, vliegtuigen etc. Een schoolschrift vol sigarenbandjes. 

SPEELTERREINEN

Voor de Bisschop Staalschool lag een terreintje braak. Verder waren “belangrijke terreinen” de “V I “ en de “Heuvel”. Met de lagere schooltijd werd de actieradius groter. De meeste leeftijdsgenoten van de Nieuwstraat gingen naar verschillende lagere scholen: Bisschop Staalschool, Nassauschool en School I. Soms was de reden de verzuiling, soms echter ook praktisch. Voor de Nassauschool hoefde de Hoofdstraat niet overgestoken te worden. De vriendjes van School1 voetbalden en speelden op andere plekken zoals de Modelhoeve (Burg. Brandplein). Verder kwam je op de Koningsberg, het Beekhuizensebos, de Herikhuizerheide, het Rozendaalse Veld en het Velper Broek achter aan de IJsselstraat. Verder waren er “avontuurlijke” uitjes naar het “moffendorp”. Hier lagen de waarschuwingsbordjes nog op de hei. Bij de Waterstraat achter d’Ancona (ooievaarsnest) werd op de gemeenschappelijke weide vaak gevliegerd. Vooral Peters kon goede vliegers maken. Als het vliegertijd werd dan verkocht Steijn in de Emmastraat papier, lijm, latten en touw. Daar kon je overigens ook knikkers, speelgoed, klappertjes pistolen een noem maar op kopen.

VERENIGINGEN

Ook nog bij de welpen van de Velpsche Woudlopers geweest (1952- 1953). Het clubhuis was aan de Beekhuizenseweg. Warme zomers buiten in de teil, maar ook wel een enkele keer naar het zwembad aan de IJssel (voor 1953, want toen werd het zwembad Beekhuizen geopend, en hadden praktisch alle kinderen daarop een abonnement). Zwemmen geleerd op Beekhuizen. Echt schoolzwemmen was er nog niet. Later toen je weer een jaar of veertien was ging je toch weer in de IJssel zwemmen. Bij de pijlers van de nog te bouwen brug van de Rijksweg 12 (Hazenpad). Als er in het late voorjaar gespijbeld werd was het daar. Ook liet je je wel stroomopwaarts vervoeren per boot. Je wachtte dan een beladen schip af, wat diep lag. Je liet het schip langszij komen en greep dan het gangboord en kwam zo op dek. Al dan niet met strepen teer. Na enige tijd sprong je er dan weer af en liet je rustig stroomafwaarts drijven tot aan Eggink. Stak je de IJssel over dan moest je voor de terugreis eerst een stuk stroomopwaarts lopen. Tegen de stroom in was niet te zwemmen. ’s Winters schaatsen wanneer er tenminste ijs was. Op de vijvers van het Villapark, Biljoen, Rozendaal of Beekhuizen. Bij geringe vorst werden de tennisbanen van Beekhuizen ondergespoten. Maar om hier hele kleine rondjes te kunnen schaatsen moest entree betaald worden. 

Door W. Zweers.

DE GESCHIEDENIS VAN DE NIEUWSTRAAT

Over de Nieuwstraat is tot nu toe niet veel te vinden. Vanaf de Emmastraat kunnen we de geschiedenis van de Nieuwstraat bekijken. In 1878 wordt de Emmastraat als Roomsche Kerkweg genoemd. De Nieuwstraat wordt dan ook wel de Nieuwe Straat of Kromme Elleboog genoemd. In 1863 bouwde men hier een gevangenis, ook wel hotelletje voor iedereen genoemd. Het was een kleine cel met een klein raampje. Doordat een zekere Frans Mom de eerste bewoner was heette de gevangenis hierna Moms huuske. Nog in het zelfde jaar bouwde men een loods voor brandblusmiddelen tegen de gevangenis aan. Volgens bovenstaand verhaal zouden de gebouwtjes omgebouwd zijn als dependence voor kleuterschool of meisjesschool. Eind jaren 80 wachtte echter de sloop, de gebouwtjes werden gered en omgebouwd tot dokterspraktijk. In 1884 werd de Rooms Katholieke kerk met pastorie gebouwd door architect Boerboom. Eerder werd er in 1843 een katholiek kerkje gebouwd aan de Emmastraat. De huidige katholieke kerk werd haar opvolger.

 

Bron; Tekst en foto; Velp en Rozendaal in oude ansichtkaarten, deel 3, door H. Kerkkamp, 1978.

ARCHEOLOGISCHE VONDSTEN  

Aardewerk vondsten, Nieuwstraat, Velp, eind jaren 70 begin jaren 80.

-       - 1x Fragment Pingsdorf, 900- 1225.

-       - 2x Fragm. grijsbakkend, 1250- 1500.

-       - 2x Fragm. proto-steengoed van Langerwehe., 1275- 1300.

Proto-steengoed dateert uit de 13e eeuw en het begin van de 14e eeuw. Protosteengoed wordt op de draaischijf gemaakt, in onder andere het Rijnland (met name Siegburg), Langerwehe, het Eifelgebied (Mayen) en in Brunssum en Schinveld. Het heeft een grove structuur, een ruw oppervlak en een duidelijk zichtbare magering van grof zand. De draairingen zijn vaak duidelijk zichtbaar. De dikke scherven zijn vaak donker(-bruin) en met soms een paarse ijzerengobe. Incidenteel komen er op de hals radstempelversieringen voor.

-       - 6x Fragm. Steengoed Siegburg, 1280- 1500.

Het oudste Europese steengoed is het Rijnland steengoed. In de omgeving van Siegburg werd in de 11e eeuw de geschikte klei gevonden. Daar kwamen ondermeer de bekende Jakobakannetjes en de Schnellen vandaan. Andere bekende centra in het Rijnland werden Keulen, Frechen, Westerwald en Raeren. In de late 16e eeuw werd Rearen (Zuidelijke Nederlanden) het voornaamste centrum. Aanvankelijk werd daar de lichtgrijze scherf voorzien van dekkend bruin zoutglazuur en blauwe decoratie's. Bekend zijn ook de aldaar (eind 19e eeuw) gemaakte jeneverkruiken. Andere bekende centra uit de Zuidelijke Nederlanden zijn: Namen en Andenne. Het meeste steengoed werd echter geïmporteerd uit het Rijnland of Neurenberg (Hafner kruiken).

-       - 3x Fragm. roodbakken met glazuur, 1300- 1800.

-       - 1x Fragm. roodbakken, Niederrhein, 1500- 1600.

-       - 2x Fragm. Kogelpot, 1100- 1300.

-       - 7x Fragm. glas, flesjes allerlei, 19e/ 20e eeuw.

-       - 1x Fragm. drinkglas, 19e eeuw.

Door;  Mevr. M.H. Arkes, A.W.N.