#

VAN TRAM TOT (TROLLEY) BUS

Het scheelde maar een haartje of door Velp zou geen trolleybus meer gereden hebben! Jaren 80/ 90 bezuinigingen! De tramlijn, de voorganger van de Trolley, was na de oorlog zo zwaar beschadigd dat gekozen werd voor het trolleybussysteem.

DE TRAM

Hert stoomtramstation met de overkapping. Naast het station lag het zogenaamde Gotisch Huis. De lijn van de stoomtram Velp-Dieren dateerde van 1887. Toen de stoomtram plaats moest maken voor de bus, en de paardentram Arnhem-Velp voor de electrische tram, verdwenen rails en perron. Het station werd toen restaurant.

 

 

 
  

Bron; Foto's archief redactie V.C., het station rond 1900 - 1920.

Personeel van de paardentram voor de remise aan de Tramstraat te Velp. Op 1 mei 1880 werd de dienst van de paardentram tussen Velp en Arnhem geopend. De exploitatie was in handen van de Arnhemse Tramweg Maatschappij. De foto is gemaakt ter gelegenheid van het vijfentwintigjarig jubileum in 1905. In het midden directeur C.Pels Rijcken met echtgenote en kind, de latere tweede directeur G.C.C. Pels Rijcken, met rechts naast hem chef Bitter, zittend 2e van links onderchef Vermeer. De paardentram tussen Arnhem en Velp deed dienst van 1879 tot 1912. In 1912 werd het gebouw door de Gemeente Rheden gekocht en in 1932 afgebroken.

Bron; Gelders Archief. 

De redactie ontving in sept. 2012 een fraaie foto, rond 1910?, van het jubileum van de Gelderse Tram van Mevr. Driessen-Kusters, Velp. De vader van Mevr. Driessen was hier werkzaam voordat hij bij de politie ging. Hij staat op de foto op de tweede rij, vijfde van links. Hij was conducteur. Op de voorste rij, uiterst rechts, zit de heer te Boekhorst, die waarschijnlijk tot in de jaren 60 chef was. Zijn kantoor was op de hoek van de Hoofdstraat, waar nu de winkel Hart van Velp in zit.

Bron; Mevr. Driessen-Kusters, Velp.

Een andere mening is de volgende dat ter Boekhorst wel chef in Velp is geweest, maar in de 50er jaren was hij chef te Arnhem Velperplein en GTW station. Hij zou stond vaak 's ochtends vroeg om een uur of 6 's-ochtends te wachten op de bus die buiten dienst vanuit Dieren - Arnhem was gegaan om daar de dienst te beginnen. Ter Boekhorst was er dagelijks dus altijd vroeg bij. Zijn "bijnaam"was "Kareltje",  Hij had toen de reputatie van een echte tramman: precies en streng. Waarschijnlijk woonde hij in de Parkstraat. In de 50er jaren was Chef GTW Velp Hendriks (of Hendriksen) er was een klerk (alles geuniformeerd) wWinkel en een besteller Praster. Deze laatste had eerst de beschikking over een bakfiets, daarna een Bedford vrachtauto.

Bron; Dhr. P. Miesyerus.

 

Bron; Foto Mevr. Driessen-Kusters, Velp.

 

Bron; Foto's archief redactie V.C., het station rond 1900.

Onderstaande foto's laten o.a. een rit van de paardentram van en naar Velp zien en de laatste rit van de paardentram, 1913. De electrische tram, staat al klaar voor Velp!

 

Bron; Gelders Archief, rond 1913.

Een van de eerste afbeeldingen van een elcetrische tram naar Velp, rond 1915?

Bron; Gelders Archief, 1915.

Bron; Marktplaats, 1920, Oranjehotel, eindhalte tram.

Bron; Foto Henk Jonkvorst, link; knakkie30.wordpress.com/2012/05/24/openluchtmuseum-arnhem-tramremise/

Bron; Gelders Archief, 1930.

Waarschijnlijk is onderstaande foto;s een van de laatste foto's van de tram door Velp. genomen voor het kantoor van de Gelderse Tramwegen, hoek Hoofdstraat/ Parkstraat. De foto is genomen toen de Duitse troepen op de vlucht sloegen tijdens Dolle Dinsdag.

Bron; Foto Gelders Archief, 1944.

Onderstaande foto laat de restanten van een tramstel zien na de oorlogshandelingen van 1945.

Bron; www.geheugenvannederland.nl/

DE GELDERSE TRAMWEGEN, G.T.W.

Geldersche Tramwegen, hoek Hoofdstraat Parkstraat, Velp. In het pand waar vroeger het kantoor van de Geldersche Tramwegen was gevestigd is nu een winkel: Het Hart van Velp, een cadeaushop op de hoek van de Hoofdstraat en de Parkstraat.

Het filmpje, klik op de afbeelding, laat een van de eerste bussen van de G.T.W. zien. De bus zou een replica zijn met originele onderdelen. In ieder geval aardig om een indruk te krijgen. Blijkbaar reed de G.T.W. met het merk Ford?

Bron; www.youtube.com/watch

Hieronder een verhaaltje van een vormalig Gelderse Tramwegen Bus reiziger en een foto van een bus van de Gelderse Tramwegen. Het blijkt dat foto's van deze bussen, ten tijde van het gebruik van de bussen, in Velp erg schaars zijn.

De sterke opkomst van het autobusvervoer in de periode tussen de twee wereldoorlogen had ook gevolgen voor de tramwegbedrijven. Vooral in het streekvervoer ondervond de tram steeds meer concurrentie van de bus. Vele particulieren begonnen een busdienst en roomden daarmee het tramvervoer af. De trambedrijven werden gedwongen om zelf ook steeds meer over te gaan op autobussen. Ook de Gelderse Tramwegen (GTW), een verzamelnaam van de verschillende trambedrijven in het oosten van Gelderland, namen in de jaren dertig van de vorige eeuw grote aantallen bussen in dienst. Voor die tijd waren dit zeer moderne wagens, veelal van het zogenoemde frontstuurtype. Dat wil zeggen met de motor voorin, naast de chauffeur. Een voorbeeld daarvan is bus 119, die in 1936 in dienst kwam. Het chassis en de motor, een driecilinder tweetakt diesel, waren van het duitse merk Krupp en de carrosserie kwam van Verheul uit Waddinxveen. De chauffeur zat afgescheiden van de passagiers, die door een conductrice van kaartjes werden voorzien. Net asl andere GTW – bussen ui die tijd kreeg ook de 119 een naam en een afbeelding, te weten ̒ ̒ Beer ̓ ̓. Na tot 1955 dienst te hebben gedaan werd de Krupp door de GTW bewaard voor museumdoeleinden. In 1980 werd de wagen door een aantal oud GTW medewerkers gerestaureerd, waarna hij in 1982 werd overgedragen aan het Spoorwegmuseum in Utrecht, dat toen plannen had voor een openbaar vervoer museum. Dat laatste ging niet door en begin 1993 slaagde de SVA er in de bus te kopen van het Spoorwegmuseum.  De restauratie, die vooral bedoeld was de bus weer rijdbaar te maken, werd mogelijk gemaakt door particuliere giften en een subsidie van het Prins Bernhardfonds.

Bron; www.sva-museumbussen.nl/wagenpark/Bussen%20op%20werkgroepen/119%20-%20Krupp.html

Het reizen in een bus van de Gelderse Tramwegen was altijd een plezier ritje. Bij het instappen verwelkomt door een vriendelijke chauffeur en door de conductrice die een kaartje verkocht met een babbeltje en de wens  “goede reis “, was het plaatsnemen op de donkergroene pluche zachte stoel heel behaaglijk en  ontspannen om  te genieten van een mooi uitzicht door de grote ramen terwijl de bus zich zacht deinend voortbewoog, de passagiers het gevoel gevend van een “sight seeing“ tripje langs b.v. de prachtige korenvelden omzoomd door het weelderige lover van de bossen in Ossendaal .   Mooie landhuizen of een boerderij in Rheden, een bomen en kruinentunnel zoals “De Middagterlee ,”het hoorde er allemaal bij. Je kwam altijd veel te vroeg naar wens aan op de plaats van bestemming. Een eind wezen fietsen en geen zin om zo ook terug te gaan? De Gelderse bus bracht uitkomst want je fiets werd door de chauffeur via een smal trapje op de achterkant van de bus naar boven gehesen, op het dak vastgemaakt en er zo ook weer afgehaald.

Onderstaande foto laat twee kaartjes voor het reizen met de bus zien van de GTW: één retour halfgeld (kinderkaartje) van Nijmegen naar de Steeg; en een enkele reis van Nijmegen naar Arnhem. Op de enkele reis is de categorie "rijwiel"nog te zien. (helaas geen Velpse kaartjes). Vaak werd aan het eind van de rit gevraagd om busblokjes: als de kaarten uit een blok verkocht waren bleef een kartonnetje over met de souches waarvan de kaartjes afgescheurd waren. Altijd makkelijk!

Bron; Dhr. P. Miesyerus.

Er heeft jarenlang een model van de bus , +/ - 1 meter lang, als blikvanger in de etalage gestaan van het kantoor Hoofdstraat/ hoek Parkstraat. Altijd voor ons opgroeiende jeugd  flanerend en rondjes lopend Hoofdstraat/ Emmastraat. De moeite waard om er even naar te kijken en details te ontdekken.

Door; Dhr. A. Aartsen.

 

 "Velpse" modelbus terug gevonden! Mede door speurwerk van twee lezers van de V.C. is duidelijk geworden dat de modelbus, die ooit in de etalage van de G.T.W. aan de Hoofdstraat stond, nog bestaat en te bezichtigen is in Doetinchem! Onderstaand ingezonden verhaaltje leidde tot de zoektocht naar de modelbus.

Een verhaaltje van een voormalig Gelderse Tramwegen Bus reiziger en een foto van een bus van de Gelderse Tramwegen. Het blijkt dat foto's van deze bussen in Velp erg schaars zijn!; Het reizen in een bus van de Gelderse Tramwegen was altijd een plezier ritje. Bij het instappen verwelkomt door een vriendelijke chauffeur en door de conductrice die een kaartje verkocht met een babbeltje en de wens  “goede reis “, was het plaatsnemen op de donkergroene pluche zachte stoel heel behaaglijk en  ontspannen om  te genieten van een mooi uitzicht door de grote ramen terwijl de bus zich zacht deinend voortbewoog, de passagiers het gevoel gevend van een “sight seeing“ tripje langs b.v. de prachtige korenvelden omzoomd door het weelderige lover van de bossen in Ossendaal .   Mooie landhuizen of een boerderij in Rheden, een bomen en kruinentunnel zoals “De Middagterlee ,”het hoorde er allemaal bij. Je kwam altijd veel te vroeg naar wens aan op de plaats van bestemming. Een eind wezen fietsen en geen zin om zo ook terug te gaan? De Gelderse bus bracht uitkomst want je fiets werd door de chauffeur via een smal trapje op de achterkant van de bus naar boven gehesen, op het dak vastgemaakt en er zo ook weer afgehaald.  

Er heeft jarenlang een model van de bus , +/ - 1 meter lang, als blikvanger in de etalage gestaan van het kantoor Hoofdstraat/ hoek Parkstraat. Altijd voor ons opgroeiende jeugd  flanerend en rondjes lopend Hoofdstraat/ Emmastraat. De moeite waard om er even naar te kijken en details te ontdekken.

Door de heer A. Aartsen.

Het door de heer Aartsen genoemde (model) autobus, was een model van een Krupp autobus gemaakt in de leerlingenwerkplaats van Verheul Carosseriebedrijf Waddinxveen. Op een later tijdstip is dit model terecht gekomen bij Connexion Arnhem.

 

Bron; Foto's Gelders Archief en www.flickr.com/photos/arthur-a/5110042720/

Geachte heer Miesyrus.
 
Het is inderdaad de bus welke zowel in Velp als later in Doetinchem heeft gestaan. Deze is met het archief van de GTW overgenomen door de stichting HSA, welke de bus geparkeerd heeft in het Golsstation.
 
Met vriendelijke groeten,
Wim Siebelink secr. stichting HSA

Met dank aan de heer A. Aartsen en de heer P. Miesyrus.

Zoals het er nu naar uitziet staat deze bus nog in het Trolleybus Museum in Arnhem. Link; www.vvvarnhemnijmegen.nl/thema/cultuur/musea/trolleybus-museum-arnhem/ Waarschijnlijk is het model op de link te klein en komt het model, foto hieronder meer in aanmerking!

Bron; www.flickr.com/photos/arthur-a/5110042720/

Het door de heer Aartsen genoemde (model) autobus, was een model van een Krupp autobus gemaakt in de leerlingenwerkplaats van Verheul Carosseriebedrijf Waddinxveen. Op een later tijdstip is dit model terecht gekomen bij Connexion Arnhem en naar verluid staat hij nu in het kleine museumpje dat bij de remise gevestigd is (redactie V.C.; dit bleek later anders, zie hieronder). Foto's van die bus bestaan er bij mijn weten nauwelijks (nooit gezien). In het boekje "50 jaar vrij gemeente Rheden" staat op blz 5 en 6 afbeeldingen (gemaakt door Hof, hoekpand Emmastraat, toen drogist etc) gemaakt op Dolle Dinsdag 5 september 1944. De bus is vagelijk te zien. De bus is in de vijftiger jaren is weggehaald en vervagen voor wat toen een modernere uitstraling leek te hebben: een geschilderde routekaart van de GTW op het raam.

Bron; Dhr. P. Miesyerus.

30 OKTOBER 2012

"Velpse" modelbus terrecht! Mede door speurwerk van twee lezers van de V.C. is duidelijk geworden dat de modelbus, die ooit in de etalage van de G.T.W. aan de Hoofdstraat stond, nog bestaat en te bezichtigen is in Doetinchem! Onderstaand ingezonden verhaaltje leidde tot de zoektocht naar de modelbus.

Er heeft jarenlang een model van de bus , +/ - 1 meter lang, als blikvanger in de etalage gestaan van het kantoor Hoofdstraat/ hoek Parkstraat. Altijd voor ons opgroeiende jeugd  flanerend en rondjes lopend Hoofdstraat/ Emmastraat. De moeite waard om er even naar te kijken en details te ontdekken.

Door de heer A. Aartsen.

Het door de heer Aartsen genoemde (model) autobus, was een model van een Krupp autobus, uit 1938, nummer 138, de naam is Kraanvogel, met 36 zitplaatsen, gemaakt in de leerlingenwerkplaats van Verheul Carosseriebedrijf Waddinxveen. Op een later tijdstip is dit model terecht gekomen bij Connexion Arnhem. 

Geachte heer Miesyrus.
 
Het is inderdaad de bus welke zowel in Velp als later in Doetinchem heeft gestaan. Deze is met het archief van de GTW overgenomen door de stichting HSA, welke de bus geparkeerd heeft in het Golsstation.
 
Met vriendelijke groeten,
Wim Siebelink secr. stichting HSA

Met dank aan de heer A. Aartsen en de heer P. Miesyrus.

 

    

Bron; Foto's Gelders Archief, foto 1, 1945, de bevrijding, foto 2, jaren 50.

De foto hierboven vanuit de Parkstraat, waarop een GTW bus staat, is het wel aardig te vermelden dat het hier gaat om een Saurer bus, met carrosserie van Seitz (Arlon).. Deze bussen zijn in 1947/48/49 in dienst gesteld met verschillende carrosserieën. Er waren 15 stuks met Zwitserse opbouw. Saurerbussen hebben alleen in de Achterhoek en In Rotterdam dienst gedaan. Het is misschien ook wel aardig om te weten hoe druk het busverkeer in de jaren 50 was. Per uur kwamen 14 bussen van de GTW door Velp (beide richtingen), met in de spitsuren nog diverse versterkingsbussen; het GVB, de trolleybus bracht het tot 12 bussen in het uur (beide richtingen). In totaal dus 26 bussen per uur!

Bron; Dhr. P. Miesyerus.

 

 Bron; Foto's Gelders Archief, 1955 - 1964.

Het kantoor was in de jaren na de oorlog bemand door een chef, een klerk, een chauffeur voor de aldaar gestationeerde vrachtwagen en een werknemer. Deze laatste reed op een bakfiets door Velp om goederen weg te brengen. De vrachtwagen ging elke morgen vroeg naar Arnhem om de voor Velp en Rozendaal bestemde pakketten te laden. In de loods (de voormalige Grage Hunk/ van Straten en SNS Bank) achter het kantoor werd de lading gesorteerd om te worden weggebracht in Velp en Rozendaal. De bakfiets werd  bereden door de vaste kracht en de transportfiets door een vakantie hulp. De vakantiehulpen waren wisselende kracht. Op een gegeven ogenblik moest een van de vakantiekrachten op de transportfiets een pakje wegbrengen naar Rozendaal, naar de  Gezondheidsdienst voor dieren en een pakje voor het Leger des Heils. Toen de berijder van de transportfiets terug kwam werd hij ontvangen door een woedende chef. De vakantiekracht was zich van geen kwaad bewust. De pakjes waren door hem verwisseld! Zo kreeg het Leger des Heils een dood kalf en de Gezondheidsdienst voor Dieren de koffie. Dat betekende, dat hij weer terug moest om de pakjes op het juiste adres te bezorgen. De Gezondheidsdienst en het Leger accepteerden de excuses. Daarnaast ging de transportfietsberijder exprespakketjes halen bij het NS-station in Velp. Verder kwamen er ook pakketjes met de GTW lijnbussen mee. Het kantoor beschikte over een interne telefoonlijn met het hoofdkantoor in Doetinchem. Deze had als doel de aankomst van de pakketjes te melden. Naar verluidt zou deze lijn in de oorlog ook zijn gebruikt voor verzetsactiviteiten. De bezetter was namelijk niet op de hoogte van deze aparte telefoonlijn.

Door; Dhr. P.A. Withaar 

Bron; Foto Gelders Archief, 2001.

DE TROLLEYBUS

Een trolleybus is een geëlektrificeerde bus die van stroom voorzien wordt met behulp van een tweedraads bovenleiding. Voordelen van de trolleybus ten opzichte van de tram zijn de lage investeringskosten, en de uitwijkmogelijkheid (max. 3,5 meter). Bij een storing kan de trolleybus met behulp van een noodaggregaat verder rijden. Het voordeel ten opzichte van de bus is het ontbreken van uitlaatgassen. Nadelen zijn: de hoge investeringen in de bovenleiding (zo'n 450.000 euro per kilometer), en de beeldvervuiling door deze bovenleidingen.

De eerste trolleybus in Nederland reed als proef in Groningen, tussen de Kraneweg en de Meeuwerderweg. In 1928 werd de proef als geslaagd beschouwd en in 1949 werden de overgebleven tramlijnen 1 en 3 in Groningen omgezet in trolleylijnen naar het Noorderstation en de wijk Helpman. De Groningse trolleybus werd opgeheven in 1965.

Bron; Foto Gelders Archief, 1964.

In Arnhem werd tijdens de Slag om Arnhem in september 1944 de complete tramremise vernield. Het vooroorlogse plan om het tramnet door trolleys te vervangen kwam in een stroomversnelling. Op 5 september1949 werd de eerste trolleylijn geopend. Het geplande basisnet verbond de stad met Velp, Oosterbeek, Geitenkamp, Hoogkamp, Alteveer, Malburgen en 't Broek. De Arnhemse trolleybus is het enige nog bestaande trolleybusbedrijf in Nederland.

In Nijmegen begon de trolleybus in 1952 te rijden op lijn 1, ter vervanging van de tram. In 1957 kwam lijn 4 er bij. In die tijd waren alle Nederlandse trolleybussen van BUT-Verheul. De Nijmeegse trolleybus werd opgeheven in 1969.

Bron; Link; nl.wikipedia.org/wiki/Portaal:Openbaar_vervoer/Uitgelicht

Bron; www.openbaarvervoerinboskoop.nl/busgeschiedenis/trolleybus/Trolley04.htm120 Velp Hogeweg

Bron; Foto Gelders Archief, 1999.

Een bijzonder geval, onderstaande foto links, is de Dodge bovenleiding wagen, in 1944 als postauto gebouwd voor de Canadese troepen. Na de oorlog werd deze wagen als noodbus ingezet in Arnhem. Toen voldoende echte bussen beschikbaar waren volgde de verbouwing tot bovenleidingwagen. In 1976 was deze voor het laatst actief bij het vervangen van de bovenleiding in Velp. De foto rechts laat een Fordbus uit de eerste naoorlogse periode, 1951, zien. Deze bus was speciaal bedoeld voor de rustige lijntjes zoals de verbinding van Arnhem via Rozendaal naar Velp. 

 

Bron; autobussen.blogspot.com/2009_09_01_archive.html

Bron; www.youtube.com/watch